Η πανούκλα του Ιουστινιανού: Από τι προκλήθηκε η πρώτη πανδημία στον κόσμο 1.500 χρόνια πριν
Οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι η Yersinia pestis, το βακτήριο που ευθύνεται για μεταγενέστερες επιδημίες όπως ο Μαύρος Θάνατος.
Σε μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη προχώρησαν επιστήμονες οι οποίοι εντόπισαν για πρώτη φορά το θανατηφόρο βακτήριο που βρίσκεται πίσω από την πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στον κόσμο.
Οι επιστήμονες επιβεβαίωσαν ότι η Yersinia pestis, το βακτήριο που ευθύνεται για μεταγενέστερες επιδημίες όπως ο Μαύρος Θάνατος, προκάλεσε την πανούκλα του Ιουστινιανού - την πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στον κόσμο πριν από 1.500 χρόνια.
Η πανούκλα του Ιουστινιανού, η οποία κατέστρεψε την ανατολική Μεσόγειο πριν από 1.500 χρόνια, περιγράφεται εδώ και καιρό σε ιστορικά κείμενα - αλλά μέχρι τώρα, το υπεύθυνο μικρόβιο παρέμενε μυστήριο. Οι ερευνητές εντόπισαν ίχνη του βακτηρίου Yersinia pestis σε έναν ομαδικό τάφο κάτω από τα ερείπια της Ιεράς Μονής Τζεράς στην Ιορδανία, παρέχοντας την πρώτη άμεση βιολογική απόδειξη για την πανούκλα του Ιουστινιανού, αναφέρει το Euronews.
«Για αιώνες, βασιστήκαμε σε γραπτές αναφορές που περιέγραφαν μια καταστροφική ασθένεια, αλλά δεν είχαμε καμία αδιάσειστη βιολογική απόδειξη για την παρουσία της πανώλης», δήλωσε ο Rays HY Jiang, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και αναπληρωτής καθηγητής στο USF College of Public Health.
«Τα ευρήματά μας παρέχουν το κομμάτι που λείπει από αυτό το παζλ, προσφέροντας το πρώτο άμεσο γενετικό παράθυρο για το πώς εκτυλίχθηκε αυτή η πανδημία στην καρδιά της αυτοκρατορίας».
Πώς η Yersinia pestis προκάλεσε πανδημία
Η πανούκλα του Ιουστινιανού, η οποία ξεκίνησε το 541 μ.Χ., σηματοδοτεί την πρώτη καταγεγραμμένη πανδημία στον κόσμο. Σαρώνοντας την ανατολική Μεσόγειο και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι ήταν μια από τις πιο θανατηφόρες πανδημίες στην ιστορία, με αποτέλεσμα να πεθάνουν περίπου 15 έως 100 εκατομμύρια άνθρωποι κατά τη διάρκεια δύο αιώνων επαναλήψεων.
Το μυστήριο πίσω από την πανούκλα έχει πλέον λυθεί: οι ερευνητές πιστεύουν ότι προκλήθηκε από το Yersinia pestis, το ίδιο βακτήριο που ευθύνεται για μεταγενέστερες επιδημίες, συμπεριλαμβανομένου του Μαύρου Θανάτου το 1346.
Το ζωονοσογόνο βακτήριο εξαπλώνεται κυρίως μέσω ψύλλων που προσβάλλουν τρωκτικά, ιδίως αρουραίους που ζουν σε στενή επαφή με ανθρώπους, και μπορεί επίσης να μεταδοθεί απευθείας μεταξύ των ανθρώπων στην πνευμονική του μορφή.
Ξεκλειδώνοντας το μυστήριο 1.500 ετών
Χρησιμοποιώντας προηγμένες τεχνικές DNA, ηνέα μελέτη , με επικεφαλής μια διεπιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα και του Πανεπιστημίου Florida Atlantic, εξέτασε οκτώ ανθρώπινα δόντια που ανακτήθηκαν από ταφικούς θαλάμους κάτω από τον αρχαίο ρωμαϊκό ιππόδρομο της Τζεράς.
Το DNA αποκάλυψε ότι τα θύματα μοιράζονταν σχεδόν πανομοιότυπα στελέχη του Y pestis, επιβεβαιώνοντας την παρουσία του βακτηρίου στην αυτοκρατορία μεταξύ 550 και 660 μ.Χ. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ένα γρήγορο, θανατηφόρο ξέσπασμα, που συνάδει με ιστορικές αναφορές για μαζικούς θανάτους.
«Η τοποθεσία Jerash προσφέρει μια σπάνια ματιά στο πώς οι αρχαίες κοινωνίες ανταποκρίνονταν σε καταστροφές της δημόσιας υγείας», δήλωσε ο Jiang.
«Η Jerash ήταν μια από τις πόλεις-κλειδιά της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ένας τεκμηριωμένος εμπορικός κόμβος με υπέροχες κατασκευές. Το γεγονός ότι ένας χώρος που κάποτε χτίστηκε για διασκέδαση και αστική υπερηφάνεια έγινε μαζικό νεκροταφείο σε περίοδο έκτακτης ανάγκης δείχνει πώς τα αστικά κέντρα ήταν πολύ πιθανό να υπερφορτωθούν».
Μια σχετική μελέτη του δείχνει ότι το Y pestis κυκλοφορούσε στους ανθρώπινους πληθυσμούς για χιλιετίες πριν από το ξέσπασμα της επιδημίας του Ιουστινιανού. Υποδηλώνει επίσης ότι οι μεταγενέστερες πανδημίες - συμπεριλαμβανομένου του Μαύρου Θανάτου και των σποραδικών κρουσμάτων σήμερα - δεν προέκυψαν από μια ενιαία πηγή, αλλά προέκυψαν ανεξάρτητα από δεξαμενές ζώων.
«Παλεύουμε με την πανούκλα εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια και οι άνθρωποι εξακολουθούν να πεθαίνουν από αυτήν σήμερα», δήλωσε ο Jiang.
«Όπως και το COVID, συνεχίζει να εξελίσσεται και τα μέτρα περιορισμού προφανώς δεν μπορούν να απαλλαγούν από αυτήν. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, αλλά η απειλή δεν θα εξαφανιστεί ποτέ».
